اکولوژی شیلاتی

* طبقه بندی دریاها:

محیط دریا همگن است پس لزوم طبقه بندی دریا چیست؟ طبقه بندی اقیانوسها از سالها پیش صورت گرفته است و هر یک گرایشها و تمایلات فکری شخص تقسیم کننده را نشان میدهد پس از دیدگاههای مختلف تقسیم بندیهای مختلف صورت گرفته است.

وقتی که ما به سیستمی نگاه میکنیم که 75% سطح کره زمین را فرا گرفته مشاهده میکنیم که یکسری تضادهایی بین بخشهایی از اقیانوس وجود دارد مثل آب نواحی عمیق که سرد و کم نور و ساکن است و در مقابل آب نواحی کم عمق که گرم و پرنور و با امواج زیاد است. این دو محیط فون و فلور متفاوت دارند پس سیستم اقیانوسی ما آنقدر همگن نیست و تفاوتهایی دارد (مثل تفاوت حیات در بالا و پایین لایه ترموکلاین).

اما این عوامل هم مبنای خوبی برای تقسیم بندی نیست برای اینکه تقسیم بندی بهتری ارائه شود به حیات موجود در اکوسیستم دریا مراجعه شده است بنابراین تقسیم بندی اکوسیستمهای دریایی بر اساس نوع حیات میباشد.

حیات در اکوسیستم دریا به دو فرم است:

1- حیات پلاژیک Pelagic : این منطقه شامل توده آب یا ستون آب است،که شامل موجودات پلانکتون (که معلق زی هستند و شنای غیرفعال دارند)، نکتونها (شامل ماهیها، دلفین و کوسه که شنای فعال دارند) و نیوستونها (که در سطح آب هستند مثل فیزالیا یا مرد جنگجوی پرتغالی). منطقه پلاژیک 2% کل حیات را شامل میشود و این منطقه تمامی آبهای دریا از لایه سطحی تا بستر را شامل میشود.

2- حیات بستری،بنتیک Benthic : شامل قسمتهای بستری اقیانوسهاست بعبارتی شامل بنتوزها و کفزی ها و حدود 98% از کل حیات بصورت بنتیک است.

از مجموعه حیات 5/0 درصد آنها در اعماق زیر 6000 متر هستند و بقیه بالا هستند و هر چه از سطح به عمق برویم تنوع کاهش می یابد. در بخش پلازیک یا بنتیک در قسمتهای کم عمق تغییرات فاکتورهای فیزیکوشیمیایی به وضوح دیده میشود ولی در قسمتهای عمقی این تغییرات دیده نمیشود. جریانهای آبی نیز در مناطق کم عمق بیشتر از مناطق عمیق به چشم میخورد.

دو منطقه مذکور بر اساس عمق دارای تقسیم بندیهایی هستند؛ بخش پلاژیک را میتوان به دو بخش تقسیم کرد:

الف) بخش نریتیک Neretic : دارای حرکت سریع آب، تغییرات شدید درجه حرارت و ترکیبات دیگر آب است. از ابتدای ساحل تا انتهای فلات قاره بخش نریتیک است. در مجموع آبهای موجود بر روی مناطق ساحلی و فلات قاره را نریتیک گویند.

ب) بخش اقیانوسی Oceanic : که تغییرات فاکتورهای فوق بسیار آرام رخ میدهد یا تغییرات چندانی ندارد. این بخش از انتهای فلات قاره (ابتدای شیب قاره) شروع میشود.

تقسیم بندی پلازیک بر اساس میزان نور دریافتی است.

بخش نریتیک خود شامل 2 بخش است: بخش بالای نریتیک Higher(upper) neritic  ، بخش پایین نریتیک Lower neritic  .

بخش Higher شامل دو بخش فوق کرانه ای Supra littoral و کرانه ای Littoral است و بخش Lower شامل بخش زیرکرانه ای Sub littoral است که اسمهای دیگری دارند که بر آنها منطبق است.

Supra tidal  دقیقا بر Supra littoral  منطبق است Inter tidal یا پهنه جزر و مدی دقیقا بر لیتورال منطبق است اما Sub tidal دقیقا منطبق بر Sub littoral نیست بلکه منطقه بلافاصله پس از Inter tidal است که همراه Sub littoral تا انتهای فلات قاره پیش میرود.

Supra littoral : حد پرش آب پس از Inter tidal را میگویند. و در حالتی که پیک مد وجود دارد تحت اثر پرش موج قرار میگیرد(ناحیه اسپری). این ناحیه تنوع کمی دارد (غنای گونه ای ضعیف) و گیاهان آن منشأ خشکی دارند. در منطقه بالای جزر و مدی گلسنگها و جلبکهای تیره قرار میگیرند و به این ناحیه Black zone یا Periwinkle zone  نیز می گویند.

لیتورال Littoral که منطبق بر Intertidal  است دائما تحت تأثیر جریان رفت و برگشتی جزر و مد از آب پر و خالی میشود ،تولید بالا و اکسیژن خوب دارد.

Sub littoral منطقه ای است که دائما از آب پوشیده شده است. منطقه Sub tidal بلافاصله پس از Inter tidal است و از بخش پایینی جزر تا اعماق 200 متری پیش میرود. معمولا دارای رسوبات نرم از جنس شن، رس و قلوه سنگ (با منشأ محلی یا قاره ای) است و از نظر تنوع بسیار غنی است و بسیاری از ماهیان خصوصا ماهیان کرانه ای در این منطقه هستند و ذخایر عظیم ماهیها و تشکیلات عظیم صیادی در این منطقه است. در حاشیه بخش Sub tidal دارای جنگلهای انبوه کلپ و جلبک هستیم.

در بخش Littoral یا Inter tidal تنوع موجودات زیاد است مانند خیار دریایی، ستاره دریایی، پرتاران و در قسمتهای شنی دارای جانوران حفار هستیم و در سواحل سنگی دارای جانورانی هستیم که به شکافها پناه میبرند. البته در سواحل سنگی جانوران حفار هم دیده میشوند مثل برخی از کرمهای پرتار سواحل سنگی که هنگام جزر به داخل سنگ میروند.

اگر نمی توانی خودت را بالا ببری،پس مانند سیب باش که با افتادنت اندیشه ای را بالا ببری.(دکتر علی شریعتی) 

****************************************************************************************************